آشنایی با تولید نرم افزارهای چندرسانهای
نرمافزار چندرسانهای
نرمافزار چندرسانهای نرمافزاری کاربردی است که تحت وب یا روی سیدی به منظور رسیدن به یک هدف آموزشی طراحی و تولید میشود و در اصطلاح نام محتوای الکترونیکی چندرسانهای به آن اطلاق میگردد. این امر به دلیل استفاده از رسانههای گوناگون مانند فیلم، عکس، صوت و متن در تولید این نوع نرمافزارهاست.
مزایای استفاده از آموزشهای چند رسانهای
۱- استفاده از تصاویر ثابت یا متحرک یا فیلم بهجای نوشته
۲- استفاده از صوت و موسیقی همراه آموزش
۳- استفاده از وسایل تفریحی و بازیهای مختلف جهت جلوگیری از بروز خستگی
۴- تحریک حافظه تصویری افراد و افزایش بازده آموزشی
۵- یادگیری سریعتر، موثرتر و پایدارتر
۶- انجام و نمایش کارهایی که در حالت عادی امکان انجام آنها وجود ندارد
۷- صرفهجویی در هزینه آموزشی با ایجاد کارگاه یا آزمایشگاههای مجازی
۸- صرفهجویی در زمان کاربران با اضافه کردن امکان جستجو در نرمافزار.
مراحل طراحی و تهیه نرمافزارهای چندرسانهای
۱- تعیین هدف
۲- نوشتن سناریوی نرمافزار
۳- انتخاب نرمافزار مادر مناسب
۴- تهیه اطلاعات خام شامل (متن، فیلم، عکس و صوت) با توجه به محتوای مورد نظر و نرمافزار مادر انتخاب شده
۵- تولید نرمافزار با توجه به سناریو و اطلاعات خام موجود
۶- ایجاد خروجی مناسب با توجه به روش انتشار به صورت CD یا تحت وب.
تعریف هدف
در تعیین هدف پروژه هدف از تولید نرمافزار، نوع نرمافزار (خودآموز، کمک معلم یا محیط شبیهسازی شده) و نوع کاربری و مکان اجرای نرمافزار(کامپیوتر، وب، موبایل و…) باید مشخص گردد سپس صفحهبندی پروژه و تعیین صفحات اصلی و فرعی و سرفصلهای مطالب آماده گردد و بعد با توجه بهنوع خروجی مورد نظر و مکان و نحوه ارائه آن، نرمافزار اصلی تولیدکننده نرمافزار آموزشی، مانند Flash، Director، MMB و Powerpoint را انتخاب شود و در نهایت تعیین مطالب هر صفحه و محتویات صوتی و تصویری آن با توجه به نوع ورودی نرم افزار اصلی (مادر) انجام خواهد گرفت.
نوشتن سناریو
هدف از نوشتن سناریو روی کاغذ آوردن تمام مطالب، سرفصلها و قسمتهای مختلف نرمافزار با جزئیات کامل و گروهبندی مطالب و پیشبینی بخشهای مختلف جهت ارائه بهتر مطالب به کاربر و در واقع تهیه طرح درس آموزشی است. در این بخش باید بار آموزشی نرمافزار کاملا مطابق با محتوای آموزشی مورد نظر تنظیم گردد تا کاربر در استفاده از نرم افزار دچار سردرگمی نشود.
از مواردی که باید در طراحی سناریو برنامه مد نظر گیرد، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- ارائه مطالب بهگونهای باشد که در کاربر انگیزههای لازم را ایجاد کند.
۲- مطالب به صورت صریح و شفاف بیان شده و از حاشیه روی پرهیز گردد.
۳- مطالب بهگونهای تنظیم شود که در کاربر این حس ایجاد گردد که کلیه مطالب مورد نیاز آموزشی در برنامه پوشش داده شده است.
۴- تا حد امکان مراحل تدریس به صورت تعاملی تنظیم گردیده و با طرح سوالات مناسب و الزام کاربر به پاسخ صحیح به این سوالات در جریان آموزش، باعث ایجاد همکاری و تعامل کاربر با برنامه گردد.
۵- ارائه مطالب به صورت منظم و با در نظر گرفتن پیشنیاز هر مطلب انجام گیرد.
رعایت مراحل و نکات زیر برای تدوین یک سناریوی خوب لازم و ضروری است:
۱- موضوع یا عنوان: موضوع باید به صورت کاملا دقیق بیان گردیده و از بیان آن به صورت کلی پرهیز شود.
۲- تعیین و نگارش عناوین فرعی یا رئوس مطالب: پس از تعیین و نوشتن موضوع اصلی، عناوین فرعی موضوع اصلی مشخص شوند و در ترتیب و توالی مناسب عناوین فرعی همواره باید دقت شود، زیرا این عناوین فرعی به عنوان اهداف فرعی آموزش خواهند بود.
۳- نوشتن هدف کلی: نوشتن هدف کلی هر بخش، همانند هدف کلی یک دوره آموزشی است، اما در قالب یک موضوع محدود، رسیدن به مجموع هدفهای کلی بخشها باید موجب تحقیق اهداف کلی دوره شوند. بهعبارت دیگر اهداف کلی هر بخش، عناصر یا مراحل رسیدن به اهداف کلی دوره را مشخص میکنند. در نوشتن هدف کلی هر بخش نیز معمولا از افعال کلی استفاده میشود. ذکر شرایط و معیار در این نوع از اهداف ضرورتی ندارد.
و ویژگیهای اساسی نرمافزارهای آموزشی الکترونیکی را برمیشمریم.
۴- نگارش و تنظیم هدفهای جزئی مباحث: سادهترین راه نوشتن اهداف جزئی یک مبحث، این است که براساس هر موضوع فرعی یک هدف جزئی نوشته شود. ماهیت اهداف جزئی همانند هدف کلی مبحث است، اما در قالب موضوعی ریزتر و محدودتر. بهعبارت دیگر، هدفهای جزئی، اهداف زیرمجموعه هدف کلی موضوع مورد نظر هستند. دقت در نوشتن اهداف جزئی و تنظیم درست توالی آن، میتواند موجب نظم بیشتر فعالیتهای آموزشی شود و در نهایت، تحقق هدف کلی را تضمین کند.
۵- نگارش و تنظیم هدفهای رفتاری درس: پس از نوشتن هدفهای جزئی، طراح باید هدفهای جزئی را تبدیل به هدفهای رفتاری کند. هدفهای رفتاری هر مبحث باید با توجه به شرایط، ضوابط و امکانات متناسب با سطوح مختلف حیطههای یادگیری تنظیم شود. سپس براساس سلسله مراتب از آسان به مشکل یا بهصورت پیشنیاز و پسنیاز مرتب گردد. در هدفهای رفتاری، عملکرد (نوع رفتار)، شرایط و معیار دقیقا باید مشخص شود.
۶- نگارش مراحل ارائه محتوی: در مرحله ارائه درس، محتوای آموزشی باید دقیقا مشخص شود. در این مرحله باید دقت کرد که بخشهای مختلف محتوا با یک روال منطقی ارائه شده و هیچ نکته نامفهومی در میان مطالب ارائهشده وجود نداشته باشد. همچنین لازم است در این قسمت زمان لازم برای هر قسمت بهطور دقیق مشخص شود.
ارائه محتوا در حقیقت قسمت اصلی کار تنظیم سناریو و شامل دو قسمت اصلی است:
۱- سازماندهی کلیه محتوای بخشها و توالی آنها باید رعایت شود.
۲- روش آموزش قسمتهای گوناگون مشخص شود.
پس از مشخص شدن این موارد باید دست بهکار شده و اجزای آموزشی(شامل متن، عکس، فیلم و…) مورد نیاز برای رسیدن به اهداف هر بخش را با توجه به نوع نرمافزار مورد نظر از منابع مختلف تامین و مکان و نحوه نمایش هر یک را بهصورت کاملا دقیق مشخص کنیم.
برای بالا بردن بازده آموزشی، لازم است برای هر قسمت خلاصه و نتیجهگیری را نیز پیشبینی کرده و پس از پایان هر بخش آن را ارائه کنیم.
۷- طراحی مرحله ارزشیابی: پس از ارائه محتوا و جمعبندی و نتیجه گیری، لازم است از چگونگی تحقق اهداف آگاه شویم. اگرچه این عمل ممکن است در طول فعالیتهای آموزشی بهطور ضمنی انجام شود، اما ضرورت دارد پس از پایان ارائه محتوا، با طراحی بخشی به این منظور (ارزشیابی یا آزمون) کاربر را از میزان یادگیری خود آگاه کرده تا در صورت نیاز به تکرار دوره آموزشی اقدام کند.
به این منظور با توجه به اهداف رفتاری تعیین شده نسبت به طراحی و تنظیم پرسشها اقدام و در این بخش از آنها استفاده میکنیم. برای رسیدن به بهترین نتیجه در این بخش سوالات باید بهگونهای تنظیم شوند که هم از تنوع کافی برخوردار باشند، یعنی از همه انواع سوالات مانند پرسشهای چندگزینهای ، پرکردنی، درست و غلط، مرتبسازی و… استفاده شده و هم سوالات و پاسخهای آنها بهصورت تصادفی نمایش داده شوند تا امکان بهخاطر سپردن جوابها کاهش یابد همچنین باید امکاناتی برای تصحیح خودکار سوالات و نمایش نتیجه آزمون و مرور پاسخهای سوالات نیز در نظر گرفته شود.
برای رسیدن به این اهداف میتوان نرمافزارهای مخصوص ساخت آزمون را بهکار برد یا در صورت تسلط به زبانهای برنامهنویسی، نسبت به ایجاد آن اقدام کرد که در این مورد بهصورت مفصل در بخشهای بعدی خواهیم نوشت.
۸- مرحله تعیین فعالیتهای تکمیلی: با در نظر گرفتن این بخش میتوان تمرینات و منابع مختلفی را برای یادگیری بیشتر کاربر به وی پیشنهاد کرد و در صورت ارتباط آنلاین نتیجه این فعالیتها را گردآوری کرد.
ویژگیهای اساسی نرمافزارهای آموزشی الکترونیکی
۱- تکرار: یک محتوای الکترونیکی باید قابلیت تکرار داشته باشد و با توجه به نیاز کاربر هر زمان و به تعداد دفعات مورد نیاز کاربر بتواند آن را اجرا کند.
۲- تعامل(Interactive): یک محتوای الکترونیکی باید با مشارکت کاربر در آموزش و دوری از آموزش یکسویه انجام گرفته و در موارد مورد نیاز انجام عملیات مختلف، حین آموزش و انجام آزمون در پایان آموزش از کاربر درخواست گردد.
۳- ارتباط: در یک محتوای الکترونیکی باید امکان برقراری ارتباط در جریان آموزش و انجام راهنماییهای لازم فراهم آید.
محورهای تولید نرمافزار
۱- محتوا: ارزش آموزشی نرمافزار، حجم کار، اجزای نرمافزار شامل تصاویر متحرک و ثابت، فیلم، صوت و ….
۲- آموزشی: ایجاد انگیزه در فراگیر و خلاقیت و تعاملی بودن نرمافزار و ارزشیابی
۳- فنی: سرعت دسترسی، راهنما، روش نصب و استفاده، ارائه در وب، صداگذاری، گرافیک، رنگ و….
ناصر عبدی
منبع :http://mohtava-ardebil.blogfa.com